Piny mangima - Bikarbonet mar Ammonium Ma Ohero: Duoko Mari mar Kemikol Mathoth

Kuonde madongo mag tiyo gi

E weche mag chiemo mag piny mangima, ng’injo marwa mar ammonium oseyudo ng’injo mare kaka gik ma kelo ng’injo ma nigi ng’injo maber. Chakre kuonde ma ilosoe mkate mag piny Ulaya ma loso mkate ma ng’we ng’ar nyaka e jokon ma nigi ji mang’eny e piny Asia ma loso mkate ma ng’we ng’ar ma ng’we ng’ar, en gi tich maduong’ ahinya. Ka omedi e ngano kata e ngano, otho bang’ ka owang’, kendo ogolo gas ma kelo muya mar kabodioksaid. Oboke ma kamano miyo gik ma owang’ bedo mayot kendo ma nigi yamo, ma miyo gik ma giwang’o winjo maber e dhogi kendo miyo gik ma giloso bedo maber e wang’gi. Ok en mana wach mar ng’injo; bende okonyo e loso ndhadhu duto, kendo omedo ndhadhu ma ok nenre maber kendo ma mor. Kaachiel gi mago, e loso chiemo, okonyo e rito asidi, neno ni gikmoko ochung’ motegno kendo medo kinde ma inyalo ketoe chiemo. Gik moko duto ma otiyogo ma tudruok gi chiemo luwo chike matek mag piny mangima mag rito chiemo, ma miyo ng’ato bedo gi adier ni chiemo ma itiyogo nigi arita kendo ma nigi ber ne jogo ma tiyo kode kuonde duto.

E piny mangima ma nigi pur madongo, ng’injo marwa mar ammonium en gima duong’ ahinya e medo ng’injo mar cham. Nitrojen, ma en gik ma dwarore ahinya e dongruok mar yien, yudore mang’eny kuom gik ma kamago. E piny Amerka, jopur tiyo kode mondo gikony e dongruok matek mar cham mag ngano kod ngano, ma miyo giyudo cham mang’eny. E puothe mag Afrika kod Asia, okonyo e loso ng’injo ma nigi ng’injo maber e puothe mopogore opogore, chakre e mzabibu nyaka e alode. Ka omiyo lowo bedo gi natrogen, mano miyo lowo bedo maber, kendo miyo lowo bedo maber ne yien mondo odong’ maber. Kaachiel gi mago, nengo mare ma piny ahinya kendo yot tiyogo miyo obedo yo ma ng’ato nyalo yudogo gik ma nyalo konyo jopur e pinje mosedongo kod ma pod odongo.

Oganda ma loso kemikol e piny mangima bende geno ahinya gik ma watiyogo e loso kemikol. Otiyo kaka gik madongo ma itiyogo e loso gik mathoth ma itiyogo gi kemikol. Kuom ranyisi, e loso gik ma itiyogo e loso pi e piny Ulaya kod Amerka ma Nyanduat, en gik ma dwarore ahinya ma nyalo konyogi. Gik ma kamago konyo e golo gik ma ok ler kod gik ma nyalo ketho pi, ma miyo pi bedo maler kendo ma nigi arita maber. E loso kemikol makende e piny Asia kod piny ma yo wuokchieng’ ma diere, gik ma watiyogo miyo wanyalo loso gik ma nigi gik ma opogore opogore, ma bang’e itiyogo e loso gik moko kaka gik ma itiyogo e loso gik moko mag elektronik kod gik ma itiyogo e loso yath.

Gik ma oler

Oboke mar Rieko Ber

E yo machuok

Bikarbonate marwa mar Ammonium ma ji ohero ahinya e piny mangima iketo e kontena ma ok nyal ng’ich kendo ma ok nyal ng’ich mondo orit ler mare e kinde ma iterogi kuonde mabor kendo iketogi kuom thuolo malach. Batch ka batch okalo e nonro matek mar ng’eyo ber mar gik moko, moriwo nyaka nonro madongo mag laboratori mondo ong’e ka be gin maler, ng’iyo kaka kemikol nitie, kod timo nonro mag kaka gikmoko tiyo. Kata bed ni in ng’at ma loso chiemo e piny Australia, kata in ng’at ma loso chiemo e piny Amerka ma milambo, kata ng’at ma loso kemikol e piny Ulaya, ng’at ma nigi nyalo mar loso chiemo en ng’at ma nyalo geno kendo ma nigi ng’eyo ma malo. Ochiwo ng’injo ma ok ng’injo mar tiyo maber, rito, kod ng’iewo gik moko, ma miyo obedo gik ma ng’ato nyalo yiero ne dwaro duto mag amonium.